Open einde

Er zijn dagen waarop iets in mij naar buiten wil, zoals de mol die voorzichtig haar kop boven de aarde tilt. 30 december was zo’n dag. Ik bezocht de tentoonstelling Open einde in het Kröller‑Müller Museum, gedreven door een verlangen om het werk Suspended Stone Circle van Ken Unsworth te zien. Wat ik niet wist, is dat de dag al bij de entree zou beginnen met een onverwachte lichtheid.

Bij de balie liet ik de dame die de plattegrond uitdeelde een afbeelding zien van het kunstwerk waarvoor ik kwam. Zonder erbij na te denken zei ik: “Ik wil graag de ballen van deze man zien.” Pas toen ik haar reactie zag, voelde ik wat ik eigenlijk had gezegd. Ze schoot in de lach, vertelde dat ze een visueel mens is en dat het beeld meteen binnenkwam. Ze houdt van dingen die nét op de rand zijn, of eigenlijk net niet kunnen — en dit was een schot in de roos. We kwamen elkaar die dag nog een paar keer tegen, en telkens rolden de ballen opnieuw over de toonbank. Soms opent een dag zich met speelsheid, alsof het leven even met je danst.

De stenen die zweven

En toen stond ik ervoor: een cirkel van rivierkeien, zwevend in de ruimte alsof de zwaartekracht even vergeten was dat ze bestond. De stenen hangen aan een stalen kegel, maar door de spiegeling eronder ontstaat een krachtveld dat je niet kunt zien, alleen voelen. Alsof de stenen een geheim bewaren dat zich niet laat grijpen.

Unsworth speelt met evenwicht, met massa en lichtheid, met wat zichtbaar is en wat zich slechts aandient als een fluistering. Hij noemde het werk ooit “een machine voor gedachten, introspectie en meditatie.” Terwijl ik daar stond, begreep ik waarom. Het werk opent iets in je, zonder woorden, zonder richting. Het nodigt uit om stil te vallen en te luisteren naar wat zich onder de oppervlakte roert.

Wat er in mij bewoog

Ik kon nog niet gelijk zeggen wat het beeld in mij losmaakte. Misschien omdat het raakt aan een beweging die ik maar al te goed ken: de overgang van zwaarte naar lichtheid, van vastzitten naar zweven, van overleven naar ademen. En telkens weer terug. Ook deze beweging is een cirkel — een voortdurende wisseling waarin licht en donker elkaar afwisselen, elkaar aanraken, elkaar dragen.

In mijn leven hebben zich onverwachte, levensbedreigende momenten aangediend — niet in mijn eigen lichaam, maar in dat van mijn partner. Momenten waarop zijn leven, door ziekte, aan een zijden draad hing. Ervaringen die mijn wereld in één klap kantelden, die mij dwongen te leven met wat ik niet kon vasthouden, en die hun sporen nalieten in hoe wij samen verdergingen. Donkere perioden waarin alles zwaar werd, gevolgd door fases van rust waarin onderzoek naar wat er in mij leeft en meditatie langzaam betekenis brachten.

Het delicate evenwicht tussen ziek zijn en gezond zijn is iets wat ik van dichtbij ken. Het kan kantelen zonder waarschuwing, en toch bepaalt de angst niet meer elke dag van mijn leven. Nu, op mijn 57e, leef ik meer in het nu dan ooit. De natuur en het creëren zijn mijn ankerplaatsen. Tijdens het maken — of dat nu woorden, beelden of beweging zijn — vindt mijn binnenwereld ruimte. Gedachten mogen stromen, herinneringen mogen spreken, stilte mag richting geven. In dat proces ontvouwt mijn innerlijke ziel zich, zoals de stenen van Unsworth: gedragen door iets dat niet zichtbaar is, maar wel aanwezig.

Het beeld dat geboren wilde worden

Na mijn bezoek aan de tentoonstelling moest ik verder met een breiproject. Wat eerst een nest zou worden, veranderde in iets anders: zwarte, ronde vormen die zich aandienden alsof ze al wisten wat ze wilden zijn. Iedere bol kreeg drie witte openingen. Ik vulde ze, hing ze op — in navolging van het beeld van Unsworth, maar met een eigen taal, een eigen adem.

Toen ik ze daar zag hangen in mijn ruimte, kwam een beeld van de webweefsters — de Nornen — de lots- of schikgodinnen uit de Noordse mythologie in me op. Zij die spinnen, weven, knopen en snijden. Zij die het leven dragen in draden die wij niet kunnen zien, maar wel voelen.

De Nornen en de boom die alles draagt

In de Edda wordt verteld over Yggdrasil, de wereldboom, altijdgroen, gevoed door de bron Lot. Onder die stam verschijnen drie meisjes, wijs en oud als de tijd zelf:

Verleden heet de een, Heden de ander, Toekomst de derde: zij kerfden in plankjes. Zij ontwierpen wetten, bepaalden de levens der mensenkinderen, legden hun lot vast.

De Nornen bewegen tussen wat was, wat is en wat nog wil ontstaan. Ze weven zonder haast, zonder oordeel. Ze herinneren me eraan dat leven geen rechte lijn is, maar een web — met knopen, lussen, rafels en onverwachte verbindingen.

Mijn gebreide bollen hangen nu als kleine werelden in mijn ruimte. Ze dragen iets van diezelfde energie: het onzichtbare zichtbaar maken, het onuitgesprokene vorm geven, het lot aanraken zonder het te willen bezitten.

Een cirkel van stenen, een web van draden

Misschien is dat wat deze dag me bracht: een cirkel van stenen die zweven, een web van draden dat zich weeft, en daartussen mijn eigen verhaal dat zich ontvouwt. Wat licht lijkt, heeft zijn wortels in iets zwaars. Wat zichtbaar is, rust op wat ooit verborgen lag. En wat ik vandaag kan dragen, is gevormd door wat ik ooit moest doorstaan.

Het kunstwerk, de bollen, de Nornen — ze fluisteren hetzelfde: Evenwicht is geen stilstand, maar een voortdurende beweging tussen wat was, wat is en wat wil worden.